سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
350
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
آن در شعر ابو الطيب مفقود مىباشد . سپس مىگويد : قابل توجّه اينكه تغيير مختصر و ناچيز نسبت بمعنائى كه قصد تضمينش را داريم در تحقّق تضمين مضرّ نيست همچون قول شاعر يعنى ضياء الدّين اديب در مذمّت يهودى كه مبتلا به داء الثعلب ( كچلى ) است : اقول لمعشر غلطوا و غضّوا * من الشيخ الرّشيد و انكروه هو ابن جلا و طلّاع الثّنايا * متى يضع العمامة تعرفوه يعنى : به گروهى كه مغالطه كردند و عيب جسته و كوچك شمردند رتبه شيخ صاحب رشد را و انكار قدر او كردند كه وى پسر مردى است كه ظاهر نموده امرهاى بزرگ را و بسيار بالا رونده است از كوهها و درّهها گفتم : هرزمانيكه بر سر خود عمامهاش را بگذارد او را خواهيد شناخت . شاهد در اينستكه بيت دوّم متعلّق است به [ سحيم بن وثيل ] و ضياء الدّين اديب آن را در شعر خود تضمين كرده است . بايد توجّه داشت كه اصل آن [ انا ابن جلا ] به صيغه تكلّم است و شاعر دوّم آن را تغيير داده و به صيغه غيبت آورده تا بدينوسيله آن را در مقصود خويش داخل كند . سپس مىگويد : اگر يك بيت يا بيشتر از آن را تضمين كنند اصطلاحا به آن استعانت گويند و در صورتى كه يك مصراع يا كمتر از آن را تضمين نمايند آن را ايداع خوانند زيرا گويا شاعر دوّم مختصرى از شعر غير را در بيت خود